Pensum pedagoga szkolnego: 22h czy 40h? Ekspert wyjaśnia

Tydzień pracy pedagoga szkolnego: kluczowe liczby i regulacje

W mojej praktyce często spotykam się z pytaniami dotyczącymi czasu pracy pedagoga szkolnego. Kluczowym aktem prawnym, który reguluje tę kwestię w Polsce, jest Karta Nauczyciela. Zgodnie z jej art. 42, całkowity tygodniowy czas pracy pedagoga, podobnie jak innych nauczycieli, wynosi do 40 godzin. Ten wymiar obejmuje zarówno bezpośrednie zajęcia z uczniami, znane jako pensum, jak i szereg innych, równie istotnych zadań, które są niezbędne do kompleksowej realizacji obowiązków zawodowych. Karta Nauczyciela stanowi więc fundament, na którym opiera się organizacja pracy w placówkach oświatowych, precyzując zarówno wymiar godzin, jak i ogólny zakres obowiązków.

Pensum to nie etat: kluczowa różnica

Niezwykle ważne jest zrozumienie fundamentalnej różnicy między pensum a pełnym 40-godzinnym tygodniem pracy. Pensum to obowiązkowy wymiar zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, które pedagog prowadzi bezpośrednio z uczniami lub na ich rzecz. Jest to czas, w którym pedagog jest dostępny dla uczniów, rodziców i nauczycieli w ramach bezpośredniego wsparcia. Zgodnie z art. 42 ust. 7 pkt 3 Karty Nauczyciela, pensum pedagoga szkolnego jest ustalane przez organ prowadzący szkołę, jednak jego wymiar nie może przekraczać 22 godzin tygodniowo. Pozostały czas do pełnych 40 godzin tygodniowo jest przeznaczony na inne, równie ważne zadania, które omówię w dalszej części artykułu.

Maksymalnie 22 godziny: co pedagog robi w ramach pensum?

W ramach maksymalnie 22-godzinnego pensum pedagog szkolny realizuje szereg zadań, które wymagają bezpośredniego kontaktu z uczniem lub pracy na jego rzecz. Są to działania o kluczowym znaczeniu dla wsparcia rozwoju i dobrostanu psychicznego dzieci i młodzieży. W mojej ocenie, te godziny są najbardziej intensywne i wymagają pełnego zaangażowania w interakcję z podopiecznymi.

• Prowadzenie badań diagnostycznych uczniów: Obejmuje to identyfikowanie indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych, a także możliwości psychofizycznych uczniów.
• Diagnozowanie sytuacji wychowawczych: Rozpoznawanie problemów wychowawczych w klasach i w indywidualnych przypadkach, a także poszukiwanie przyczyn trudności.
• Udzielanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej: Bezpośrednie wsparcie uczniów w rozwiązywaniu problemów emocjonalnych, społecznych czy edukacyjnych, często w formie indywidualnych konsultacji.
• Prowadzenie zajęć profilaktycznych: Organizowanie i prowadzenie warsztatów oraz prelekcji mających na celu zapobieganie problemom wychowawczym, uzależnieniom czy przemocy.
• Prowadzenie zajęć terapeutycznych i wychowawczych: Realizacja działań mających na celu wsparcie uczniów z konkretnymi trudnościami, np. zajęć korekcyjno-kompensacyjnych, socjoterapeutycznych czy rozwijających kompetencje emocjonalno-społeczne.

"Niewidzialna" praca: czym wypełnione są pozostałe godziny etatu?

Poza godzinami pensum, pedagog szkolny poświęca znaczną część swojego czasu na "niewidzialną" pracę, która jest absolutnie niezbędna do efektywnego wspierania uczniów i funkcjonowania szkoły. Te pozostałe godziny co najmniej 18 tygodniowo to czas na zadania, które często pozostają w cieniu bezpośrednich interakcji, ale bez nich praca pedagoga nie byłaby kompletna. W mojej opinii, to właśnie te godziny pozwalają na holistyczne podejście do problemów uczniów i budowanie skutecznych strategii wsparcia.

• Prowadzenie dokumentacji i analiz: Obejmuje to gromadzenie i analizowanie danych dotyczących uczniów, sporządzanie opinii, planów pomocy psychologiczno-pedagogicznej, protokołów spotkań oraz prowadzenie dziennika pedagoga. Jest to kluczowe dla monitorowania postępów i planowania dalszych działań.
• Przygotowanie do zajęć: Czas ten jest przeznaczony na planowanie i przygotowywanie materiałów do zajęć diagnostycznych, profilaktycznych, terapeutycznych i wychowawczych, a także na opracowywanie indywidualnych programów wsparcia.
• Współpraca z rodzicami: Regularne kontakty z rodzicami, w tym konsultacje indywidualne, zebrania, informowanie o postępach i trudnościach uczniów, a także wspieranie ich w procesie wychowawczym.
• Współpraca z nauczycielami: Konsultacje z wychowawcami i innymi nauczycielami w celu wymiany informacji o uczniach, planowania wspólnych działań wspierających oraz rozwiązywania problemów wychowawczych i dydaktycznych.
• Współpraca z instytucjami zewnętrznymi: Nawiązywanie i utrzymywanie kontaktów z poradniami psychologiczno-pedagogicznymi, sądami rodzinnymi, ośrodkami pomocy społecznej, policją oraz innymi instytucjami wspierającymi rodzinę i dziecko. Jest to często konieczne w trudnych przypadkach wymagających interwencji z zewnątrz.
• Własne doskonalenie zawodowe: Uczestnictwo w szkoleniach, kursach, konferencjach, studiowanie literatury fachowej oraz superwizje, które pozwalają na bieżąco aktualizować wiedzę i umiejętności, co jest niezbędne w dynamicznie zmieniającym się środowisku edukacyjnym.

Pedagog a pedagog specjalny: czy ich czas pracy się różni?

Wiele osób zastanawia się, czy pensum pedagoga specjalnego różni się od pensum pedagoga szkolnego. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, pensum pedagoga specjalnego jest ustalane na identycznych zasadach przez organ prowadzący szkołę i również nie może przekraczać 22 godzin tygodniowo. Wymiar ten dotyczy bezpośrednich zajęć z uczniami ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi lub pracy na ich rzecz.

Warto jednak podkreślić, że choć pensum pozostaje takie samo, nowe standardy zatrudnienia i zmiany w prawie oświatowym, które będą w pełni obowiązywać od roku szkolnego 2025/2026, znacząco wpływają na liczbę etatów dla specjalistów w szkołach. Liczba etatów dla pedagogów specjalnych, psychologów i innych specjalistów jest obecnie ściśle powiązana z liczbą uczniów w placówce. Celem tych zmian jest zwiększenie dostępności wsparcia specjalistycznego dla dzieci i młodzieży, co w mojej ocenie jest krokiem w bardzo dobrym kierunku, choć bezpośrednio nie zmienia to wymiaru samego pensum.

Przeczytaj również: Filmy dla dzieci: Nauka higieny przez zabawę. Sprawdzone metody.

Godziny ponadwymiarowe i dodatkowe zadania: co mówią przepisy?

Podobnie jak inni nauczyciele, pedagog szkolny może realizować godziny ponadwymiarowe. Jest to jednak możliwe wyłącznie za jego zgodą. Godziny ponadwymiarowe to zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze, które pedagog realizuje powyżej ustalonego dla niego pensum. Są one dodatkowo płatne i stanowią ważny element elastyczności w organizacji pracy szkoły.

Często pojawia się pytanie, czy takie zadania jak prowadzenie wycieczki szkolnej czy opieka na świetlicy wliczają się do pensum pedagoga. Zgodnie z duchem Karty Nauczyciela i specyfiką pensum, które koncentruje się na bezpośrednich zajęciach z uczniami lub pracy na ich rzecz (np. diagnoza, terapia), wycieczki czy opieka na świetlicy nie są zazwyczaj traktowane jako część pensum sensu stricto. Są to raczej dodatkowe zadania, które mogą być rozliczane jako godziny ponadwymiarowe (jeśli wymagają pracy poza normalnym czasem pracy i są związane z dydaktyką/opieką) lub jako inne obowiązki wynikające ze statutu szkoły, za które nauczyciel może otrzymywać dodatkowe wynagrodzenie lub które są wliczane w ogólny 40-godzinny czas pracy, ale poza pensum. Kluczowe jest, aby każde takie zadanie było jasno określone w regulaminie pracy szkoły i uzgodnione z pedagogiem.