Wokół kontrowersyjnych nowelizacji Prawa oświatowego, znanych szerzej jako „Lex Czarnek”, narosło wiele pytań i niejasności. Wielu z Państwa zastanawia się, jaki jest ich aktualny status prawny i czy weszły one w życie. W tym artykule, jako Julian Sadowski, postaram się rozwiać wszelkie wątpliwości, precyzyjnie opisując losy kolejnych inicjatyw legislacyjnych i decyzje prezydenta, aby jasno odpowiedzieć na pytanie o ich obowiązywanie.
"Lex Czarnek" nie weszła w życie co z kontrowersyjną ustawą oświatową?
- Prezydent Andrzej Duda dwukrotnie zawetował projekty nowelizacji Prawa oświatowego, znane jako "Lex Czarnek" (wersje 1.0 i 2.0).
- Pierwsze weto miało miejsce w marcu 2022 roku, drugie w grudniu 2022 roku.
- Trzecia inicjatywa, projekt obywatelski "Chrońmy dzieci" (określany jako "Lex Czarnek 3.0"), została odrzucona przez Senat, a jej proces legislacyjny zakończyła zasada dyskontynuacji.
- Żadna z kontrowersyjnych wersji "Lex Czarnek" nie weszła w życie, co oznacza, że przepisy wzmacniające rolę kuratorów oświaty nie obowiązują.
- Prezydent podpisał inne, mniej kontrowersyjne nowelizacje Prawa oświatowego, dotyczące głównie kwestii technicznych.
- Obecny rząd planuje własne zmiany w systemie edukacji na lata 2025/2026, w tym nowe przedmioty i modyfikacje w organizacji lekcji religii.
Mogę z całą pewnością stwierdzić, że żadna z szeroko dyskutowanych wersji "Lex Czarnek" (1.0, 2.0, 3.0) nie weszła w życie. Decyzje Prezydenta Andrzeja Dudy (dwukrotne weta) oraz Senatu (odrzucenie, a następnie zasada dyskontynuacji) skutecznie zablokowały te kontrowersyjne nowelizacje. Moim celem jest rozwianie wszelkich niejasności i przedstawienie Państwu pełnego obrazu sytuacji.
W debacie publicznej pojawiły się trzy główne inicjatywy legislacyjne, które zbiorczo określa się mianem "Lex Czarnek". Pierwsze dwie, "Lex Czarnek 1.0" i "Lex Czarnek 2.0", były projektami rządowymi, zgłaszanymi przez Ministerstwo Edukacji i Nauki. Trzecia, "Lex Czarnek 3.0", to projekt obywatelski pod nazwą "Chrońmy dzieci". Wszystkie te inicjatywy łączyły kluczowe założenia, takie jak znaczące wzmocnienie roli kuratorów oświaty oraz uzależnienie od ich zgody prowadzenia zajęć dodatkowych w szkołach przez organizacje pozarządowe, co budziło szerokie kontrowersje w środowiskach edukacyjnych i społecznych.
Pierwsza wersja, "Lex Czarnek 1.0", była próbą wprowadzenia zmian w Prawie oświatowym, które miały na celu zwiększenie nadzoru kuratorów nad działalnością szkół. Projekt ten spotkał się z silnym oporem społecznym i krytyką ze strony ekspertów.
Druga inicjatywa, "Lex Czarnek 2.0", była w dużej mierze powtórzeniem założeń pierwszej wersji, z drobnymi modyfikacjami. Mimo to, również ona wywołała falę protestów i obaw o autonomię szkół oraz swobodę działalności organizacji pozarządowych w edukacji.
Ostatnia, "Lex Czarnek 3.0", czyli projekt obywatelski "Chrońmy dzieci", choć inicjowana oddolnie, zawierała podobne mechanizmy kontroli i nadzoru, co poprzednie wersje rządowe, koncentrując się na ochronie dzieci przed treściami uznawanymi za nieodpowiednie, ale w praktyce również wzmacniała rolę kuratorów.
Dwa weta prezydenta: Dlaczego Andrzej Duda odrzucił ustawy oświatowe?
Rola Prezydenta Andrzeja Dudy okazała się kluczowa w zablokowaniu kontrowersyjnych zmian w Prawie oświatowym. Dwukrotnie skorzystał on z prawa weta, co skutecznie uniemożliwiło wejście w życie projektów "Lex Czarnek".
Pierwsze weto prezydent złożył w marcu 2022 roku. Oficjalne uzasadnienie jego decyzji było dwutorowe. Prezydent wskazał na brak szerokiej akceptacji społecznej dla proponowanych zmian, co mogłoby prowadzić do dalszych podziałów. Co więcej, w obliczu wybuchu wojny w Ukrainie, prezydent podkreślił potrzebę jedności narodowej i argumentował, że Polska nie potrzebuje dodatkowych wewnętrznych napięć, które mogłyby wyniknąć z wejścia w życie tak kontrowersyjnej ustawy.
Drugie weto, dotyczące "Lex Czarnek 2.0", miało miejsce w grudniu 2022 roku. Uzasadnienie prezydenta było bardzo zbliżone do pierwszego. Ponownie podkreślił, że ustawa nie uzyskała szerokiej aprobaty społecznej i mogłaby prowadzić do niepotrzebnych konfliktów. W mojej ocenie, konsekwencja w argumentacji prezydenta wskazywała na głębokie przekonanie o szkodliwości tych przepisów dla spójności społecznej i stabilności systemu edukacji.
Główne założenia obu zawetowanych projektów "Lex Czarnek" 1.0 i 2.0 koncentrowały się na znaczącym wzmocnieniu roli kuratorów oświaty. Kluczowe zmiany obejmowały:
- Uzależnienie od zgody kuratora oświaty prowadzenia zajęć dodatkowych w szkołach przez organizacje pozarządowe.
- Możliwość odwołania dyrektora szkoły przez kuratora w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości, bez konieczności uzyskania zgody organu prowadzącego szkołę.
- Rozszerzenie kompetencji kuratora w zakresie nadzoru pedagogicznego, dając mu większą swobodę w ingerowaniu w programy nauczania i wychowania.
- Wprowadzenie nowych procedur, które utrudniałyby organizacjom pozarządowym dostęp do szkół, zwłaszcza tym, które prowadzą zajęcia z zakresu edukacji seksualnej czy równościowej.
"Lex Czarnek 3.0": Jak skończył się projekt "Chrońmy dzieci"?
Losy projektu obywatelskiego "Chrońmy dzieci", często określanego jako "Lex Czarnek 3.0", również zakończyły się fiaskiem, choć inną drogą legislacyjną. Projekt ten, po długich debatach i kontrowersjach, został uchwalony przez Sejm w sierpniu 2023 roku. Jednakże, jego droga do stania się obowiązującym prawem została zablokowana przez Senat.
Projekt obywatelski "Chrońmy dzieci" wykazywał znaczne podobieństwa do wcześniejszych projektów rządowych "Lex Czarnek" (1.0 i 2.0), zwłaszcza w zakresie celów i kontrowersji, jakie budził. Wszystkie te inicjatywy dążyły do zwiększenia kontroli nad treściami edukacyjnymi i działalnością organizacji pozarządowych w szkołach, co budziło obawy o cenzurę i ograniczenie swobód obywatelskich. Różnica polegała jednak na drodze legislacyjnej: "Chrońmy dzieci" był projektem obywatelskim, co miało podkreślać jego społeczne poparcie, podczas gdy poprzednie były inicjatywami rządowymi.
Senat, po szczegółowej analizie i wysłuchaniu opinii publicznej, odrzucił projekt "Chrońmy dzieci". Co więcej, z powodu zakończenia kadencji parlamentu i zastosowania zasady dyskontynuacji, proces legislacyjny nad tą ustawą został ostatecznie zakończony. Zasada dyskontynuacji oznacza, że wszystkie projekty ustaw, nad którymi prace nie zostały zakończone do końca kadencji Sejmu, przepadają i nie mogą być kontynuowane w kolejnej kadencji. Oznacza to, że ten projekt również nie wszedł w życie i nie będzie już procedowany w obecnym kształcie.
Inne zmiany w oświacie: Co prezydent faktycznie podpisał?
Warto zaznaczyć, że choć kontrowersyjne projekty "Lex Czarnek" nie weszły w życie, prezydent Andrzej Duda podpisał inne, mniej sporne nowelizacje Prawa oświatowego. To pokazuje, że system edukacji jest dynamiczny i zmiany w nim zachodzą, jednak niekoniecznie te, które wzbudzały najwięcej emocji.
Przykładem takiej podpisanej nowelizacji jest ustawa z września 2023 roku. Dotyczyła ona głównie kwestii technicznych i organizacyjnych związanych z egzaminami, funkcjonowaniem placówek oświatowych czy działalnością szkół. Były to zmiany o charakterze porządkującym, mające na celu usprawnienie bieżącego funkcjonowania systemu, a nie rewolucjonizowanie go.
Kluczowe różnice między tymi podpisanymi nowelizacjami a zawetowanymi projektami "Lex Czarnek" są znaczące. Podpisane ustawy charakteryzowały się brakiem kontrowersji politycznych i społecznych. Skupiały się na aspektach technicznych, administracyjnych i organizacyjnych, które nie budziły sprzeciwu środowisk edukacyjnych ani opinii publicznej. W przeciwieństwie do "Lex Czarnek", nie miały one na celu wzmocnienia kontroli kuratorów oświaty ani ograniczania autonomii szkół, co było głównym zarzewiem konfliktu w przypadku odrzuconych projektów.
Przyszłość polskiej oświaty: Plany i zapowiedzi nowego rządu
Mimo że "Lex Czarnek" nie weszła w życie, reforma polskiej oświaty jest nadal w planach, choć w zupełnie innym kierunku. Obecny rząd zapowiada własne, kompleksowe zmiany w systemie edukacji, które mają być wprowadzane stopniowo w najbliższych latach.
Konkretne plany na rok szkolny 2025/2026 obejmują wprowadzenie nowych przedmiotów do siatki godzin. Są to:
- Edukacja obywatelska mająca na celu wzmocnienie świadomości obywatelskiej i zaangażowania młodych ludzi.
- Edukacja zdrowotna skupiająca się na promowaniu zdrowego stylu życia i profilaktyce.
Ponadto, nowy rząd zapowiada inne kierunki polityki oświatowej, w tym istotne zmiany w organizacji lekcji religii. Dyskusje toczą się wokół zmniejszenia liczby godzin religii w szkołach oraz modyfikacji jej statusu, co ma na celu dostosowanie systemu do współczesnych potrzeb i oczekiwań społecznych. Jestem przekonany, że te zmiany będą przedmiotem szerokich konsultacji i debaty publicznej, aby zapewnić ich jak najszerszą akceptację.
